Janów

Start \ Miasto i Gmina \ Sołectwa \ Janów

Janów

Poprawiony: wtorek, 06 marca 2007 21:00 środa, 28 lutego 2007 12:25

Janów to wieś położnona wśród lasów nad rzeką Czarną w odległości 6 km od Stąporkowa. Należy do licznych na Ziemi Koneckiej miejscowości, które swe powstanie zawdzięczają dawnemu przemysłowi i górnictwu rudy żelaza a swe nazwy działalności przemysłowej lub nazwiskom albo imionom ich założyciela. W porównaniu do kilku okolicznych miejscowości legitymujących się kilkuwiekową historią Janów powstał dość późno a zachowane dokumenty pozwalają przypuszczać, że zaczątkiem obecnej wsi była kuźnica wodna na rzece Czarnej.

Założona około połowy XVIII wieku przez Jana Małachowskiego kanclerza wielkiego koronnego, właściciela rozległych dóbr o nazwie "Końskie Wielkie" składających się z wielu wsi, kopalń rudy żelaza i bazujących na nim zakładów hutniczych i przemysłowych. Od jego imienia powstała też nazwa obecnej wsi. Była to jedna z wielu w okolicy Końskich i Stąporkowa kuźnica wodna czyli zespół warsztatów, w których z wydobywanej w okolicy rudy wytapiano żelazo oraz przygotowywano z niego półfabrykaty a niejednokrotnie wyroby gotowe. Energii do poruszania przemysłowych urządzeń dostarczało spiętrzenie rzeki Czarnej, węgiel drzewny używany prze wieki do wytopu i kucia żelaza produkowano w okolicznych lasach. Produkcja jak na owe czasy była dośc duża i np. w roku 1838 wynosiła 1000 cetnarów żelaza (1 cetnar = 40,550 kg). Działalność przemysłowa we wsi trwała dość długo. W miarę wprowadzenia postępu technicznego prymitywną kuźnicę wodną zastąpiła fryszerka, samodzielny zakład w którym przerabiano surówkę wielkopiecową na stal. W czasie gdy Ziemia Konecka należała do zaboru rosyjskiego tamtejszy zakład nazywano "fabryką żelaza". Fryszerka nadal wykorzystywała napęd wodny. Z czasem przy zakładzie powstała niewielka wieś, której mieszkańcy zatrudnieni byli we fryszerce, uprawiali niewielkie gospodarstwa rolne lub zajmowali się popularnym w tym czasie w uprzemysłowionej części Ziemi Koneckiej "gwoździarstwem", czyli chałupniczym wyrobem gwoździ z wytapianego w okolicy żelaza. Przemysł w Janowie przetrwał do okresu międzywojennego, kiedy czynna tam była jak to nazywano "fabryka żelaza płużnego", należąca do spadkobierców hr. Tarnowskiego. Ich własnością był też młyn wodny. Z czasem zakład uległ likwidacji a należące do niego budynki ostatecznie rozebrano w 1945 roku.

Zbiornik wodny w Janowie fot. Jarek Młodawski

Położona wśród obfitujących w grzyby lasów, nad rzeką i zbiornikem wodnym wieś wcześnie zwróciła na siebie uwagę ówczesnych władz rosyjskich jako miejsce przydatne do celów wypoczynkowych. W okresie poprzedzającym I wojnę światową jeden z dokumentów informował o znajdujących się w Janowie "daczach", do których należało 49 mórg gruntów, na których zabroniono chłopom wypasania bydła. Również i obecnie wieś nie straciła swej atrakcyjności. Retencyjny zbiornik wodny, turystycznie niezagospodarowany jest miejscem organizowania obozów harcerskich i biwaków. Odwiedzają go turyści i wędkarze. Duże sosnowe lasy i dobry mikroklimat zachęcają do rowerowych i pieszych wędrówek po okolicy i grzybobrania. Do obiektów zabytkowych zaliczona jest figura przydrożna z początków XIX wieku w kształcie kamiennej kolumny na cokole z krzyżem oraz Krzyż kamienny z 1811 roku.