Rezerwat "Górna Krasna" został utworzony dnia 8 stycznia 2004 roku rozporządzeniem Wojewody Świętokrzyskiego jako kolejny - 68 rezerwat przyrody.

 

Rezerwat położony jest w Suchedniowsko - Oblęgorskim Parku Krajobrazowym, w północno - zachodniej części województwa, na terenie dwóch powiatów: koneckiego i kieleckiego, w odległości ok. 20 km na północ od Kielc. Fizjograficznie obszar ten należy do regionu Wyżyny Małopolskiej, mezoregionu Płaskowyżu Suchedniowskiego.
Rezerwat Górna Krasna jest największym obszarowo rezerwatem w województwie. Jego powierzchnia wynosi 413,02 ha. Ze względu na występowanie cennych zbiorowisk roślin oraz rzadkich i ginących gatunków zwierząt chronionych w krajach unijnych, został wpisany do projektu Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. W skład rezerwatu wchodzą grunty z terenu trzech gmin - Mniowa, Stąporkowa, Zagnańska, należące do różnych właścicieli (w tym do ponad 100 właścicieli prywatnych).
Jest to rezerwat florystyczno – ornitologiczny, utworzony celem zachowania ze względów naukowych i dydaktycznych naturalnego odcinka rzeki Krasna i fragmentu jej doliny, z występującymi tu cennymi zbiorowiskami roślinnymi oraz chronionymi i rzadkimi gatunkami zwierząt, głównie ptaków.

 

Rzeka Krasna o długości 25,7 km jest lewobrzeżnym dopływem rzeki Czarnej. Początek daje jej wiele źródeł, z których większość wypływa z pokładów piaskowców triasowych na południe od Świniej Góry na wysokości 385 m n.p.m. Rzeka prawie na całej długości zachowała naturalną budowę koryta. W swym górnym biegu płynie wolno, rozległą zabagnioną doliną, której towarzyszą podmokłe łąki i lasy oraz tarasy zalewowe jej dopływów.

 

Flora
Najistotniejszym i jednocześnie najcenniejszym przyrodniczo elementem krajobrazu doliny Krasnej są występujące tu duże powierzchnie dobrze wykształconych zbiorowisk roślinnych: wodnych, szuwarowych, torfowiskowych, łąkowych i leśnych.
W obrębie rezerwatu stwierdzono łącznie 48 zbiorowisk i zespołów roślinnych, wśród których 17 należy do siedlisk przyrodniczych podlegających ochronie. Zbiorowiska tworzą 343 taksony roślin naczyniowych w tym 24 gatunki podlegające ochronie prawnej (17 ścisłej i 7 częściowej).
Z wolno płynącymi (wzdłuż całego górnego biegu rzeki) lub stojącymi (niewielkie zatoczki i zastoiska na całej długości rzeki) wodami związane są zbiorowiska rzęs, z rzęsą drobną i trójrowkową. W miejscach tych występują także: zbiorowiska nymfeidów z płatami moczarki kanadyjskiej, zbiorowiska z panującym rdestem ziemnowodnym oraz zespół "lilii wodnych" z grążelem żółtym i grzybieniami białymi.
W strefie nadbrzeżnej i przybrzeżnej rzeki "panują" zbiorowiska szuwarów, z szuwarem skrzypowym oraz skrzypem bagiennym i błotnym (pomiędzy wsiami Bień i Krasna).

Obok nich, z płynącymi wodami związany jest szuwar mozgi trzcinowatej (obszar pomiędzy Długojowem, a Szałaskimi Górkami). Poza szuwarami związanymi bezpośrednio z rzeką i jej najbliższym sąsiedztwem, domeną tego obszaru są zbiorowiska łąkowe i pastwiskowe (polany: Łęgi, Korcunek, tereny pomiędzy wsiami Rogowice i Bień oraz Lutą II i Lutą III).  Największe powierzchnie wśród nich zajmuje ubogie florystycznie zbiorowisko z dominującym śmiałkiem darniowym tworzącym tzw. łąkę śmiałkową.  Zbiorowiska torfowisk (młak) mszysto - turzycowych z rzadkimi w Polsce: turzycą Davalla i turzycą pchlą występują w lokalnych zagłębieniach terenu np. na północ od wsi Rogowice. W krajobrazie górnej części doliny Krasnej obok szuwarów i łąk istotnym elementem są łozowiska, z przewagą wierzby szarej i wierzby pięciopręcikowej.

 

Fauna
Rozlana szeroko rzeka, tworząca zabagnioną dolinę to doskonałe miejsce bytowania licznych ważek - żyje ich tutaj 35 gatunków, czyli prawie połowa występujących w Polsce. W każdym niemalże miejscu zauważymy motyle. Jest ich tu 62 gatunki - najciekawsze to: paź żeglarz, modraszek alkon, modraszek telejus , czerwieńczyk nieparek i niestrzęp głogowiec . Występujące w dolinie modraszki znajdują się na Czerwonej Liście IUNC – Światowej Unii Ochrony Przyrody. Zagrożone w skali środkowoeuropejskiej, związane ze zmiennowilgotnymi łąkami o dużej bioróżnorodności, wskutek intensyfikacji rolnictwa, sukcesji i urbanizacji wyginęły w wielu regionach Europy. Polska stanowi ostoję modraszków na kontynencie.
W dolinie spotykamy również drapieżne chrząszcze z rodzaju Carabus, a wśród nich największego krajowego biegacza - skórzastego (Carabus coriaceus) oraz pięknie ubarwionego biegacza zielonozłotego Carabus auronitens .
Fauna wodna jest słabiej poznana. Stwierdzono występowanie łącznie 11 gatunków ryb, z których najliczniej występują: liny, płocie, karasie, okonie, szczupaki oraz sumiki karłowate. Rzadziej spotkać można objętego ochroną gatunkową piskorza i śliza. Występowanie gatunków ryb o tak skrajnych wymaganiach siedliskowych najlepiej świadczy o dużym zróżnicowaniu nurtu rzeki. W Krasnej znalazł też swoje siedlisko przedstawiciel krągłoustych – minóg ukraiński. Objęty ochroną gatunkową, umieszczony w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt jako gatunek rzadki.
W rezerwacie Górna Krasna świat płazów reprezentowany jest przez 12 gatunków na 18 występujących w Polsce, objętych ochroną gatunkową. Takie jak: traszka zwyczajna, żaby: trawna, moczarowa, śmieszka i jeziorkowa, ropucha szara oraz kumak nizinny, wydzielający przez skórę silnie toksyczną substancję w chwili zagrożenia. W rezerwacie występuje również grzebiuszka ziemna, jedyny nasz płaz posiadający pionową źrenicę oka i porwadząca lądowy tryb życia.  Drugim z płazów zamieszkującym dolinę Krasnej, który oprócz okresu godowego, przebywa w środowisku lądowym, jest najmniejsza nasza ropucha – paskówka , ciepło i deszczolubna, pochodzenia atlantycko - śródziemnomorskiego.

Spośród występujących w kraju 9 – ciu gatunków gadów, rezerwat Górna Krasna zamieszkuje jaszczurka zwinka, żyworodna i padalec oraz zaskroniec i żmija zygzakowata. Dwa ostatnie gatunki na wielu terenach w Polsce należą już do rzadkości, przy czym zdecydowanie silniej zagrożona jest populacja żmiji zygzakowatej Vipera berus.
Wśród przedstawicieli fauny najlepiej poznane są ptaki, które stanowią obok zbiorowisk roślinnych, największe bogactwo rezerwatu. W rezerwacie stwierdzono jedno z najliczniejszych zagęszczeń par lęgowych, zagrożonych w skali regionalnej gatunków: błotniaka stawowego, wodnika, kropiatki , świerszczaka, strumieniówki oraz dziwonii. Lęgowe gatunki objęte międzynarodowymi konwencjami – Berneńską i Bońską to: żuraw, bocian biały, trzmielojad i błotniak stawowy. Z opisanych w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt gatunków rzadkich lub ginących w skali krajowej, występują tu także: bąk, błotniak łąkowy, orlik krzykliwy i kropiatka. Ogółem w dolinie Krasnej stwierdzono 125 gatunków ptaków w tym: 98 lęgowych w obrębie rezerwatu, 7 lęgowych tuż poza jego granicami, 18 nielęgowych i 2 o statusie nieokreślonym. Wśród ogółu gatunków lęgowych dominują gatunki leśne (63 %).
Ciekawą biologią życia charakteryzuje się trzmielojad, który jako jedyny ptak drapieżny karmi swoje młode z gardła, złapanymi w locie owadami. Oprócz tego, jak inne ptaki drapieżne, przynosi w całości do gniazda upolowaną przez siebie zdobycz, którą najczęściej stanowią wygrzebane z ziemi fragmenty gniazd trzmieli czy os wraz z mieszkańcami.
Ciekawostką rezerwatu jest również kobuz z rodziny sokołowatych polujący w większości na skowronki, jaskółki i jerzyki. Kobuz w ataku rozwija prędkość większą niż uważany za rekordzistę szybkości sokół. Stąd, podobnie jak sokół, w ataku unika bezpośredniego zetknięcia z ziemią. Ptaki, które podczas ataku kobuza schronią się na ziemię, mogą czuć się na niej bezpieczne. W ten sposób ratują życie skowronki.
Górna Krasna stanowi ostoję derkacza (Crex crex) uznanego przez Światową Unię Ochrony Przyrody /IUNC/ za gatunek zagrożony w skali światowej. est to ptak, który swoją łacińską i polską nazwę zawdzięcza bardzo donośnemu głosowi i wydawanym dźwiękom, podobnym do dźwięku kołowrotka wędkarskiego.
Ciekawie przedstawia się fauna ssaków w rezerwacie Górna Krasna, chociaż jest ona słabiej poznana. Dotychczas stwierdzono tu obecność 37 gatunków, z czego 17 objętych jest ścisłą ochroną gatunkową, a 10 ochroną częściową. Spotkać tu można między innymi najmniejszego z krajowych przedstawicieli tej gromady - ryjówkę malutką jak również jednego z największych - łosia. Oprócz ryjówki malutkiej w rezerwacie występuje inny przedstawiciel ryjówkowatych – rzęsorek rzeczek. Owadożerny ssak jest zwierzęciem typowo wodnym, polując przemyka po dnie zbiorników wodnych. Jego ślina zawiera jad.
Niewątpliwie bardzo ciekawe są występujące w rezerwacie nietoperze (7 gatunków), a szczególnie - mroczek pozłocisty, mający tutaj jedno z niewielu potwierdzonych miejsc rozrodu w Polsce. Występują tu również: najmniejszy gryzoń – badylarka, objęta Czerwoną Listą IUNC, jak i największy - bóbr. Z pospolitszych i bardziej znanych gatunków spotkać można: jeże, łasice, tchórze, piżmaki, wydry, kuny, lisy , dziki, sarny i jelenie.

 

Naszą przygodę z Górną Krasną możemy kontynuować przebywając wczesnym świtem na wieży widokowej, usytuowanej obok największego rozlewiska rzeki. Budząca się przyroda, we wszystkich jej przejawach, dostarczy nam niezapomnianych wrażeń, tym bardziej, że niezwykłe bogactwo występujących w rezerwacie gatunków roślin i zwierząt, wielka różnorodność siedlisk przyrodniczych oraz zachowana w niemal naturalnym stanie dolina rzeczna, czynią ten obszar prawdziwym skarbem przyrodniczym nie tylko w skali regionu ale również w skali kraju. Aby podziwiać w pełni przyrodnicze bogactwo wystarczy skorzystać z wytyczonych i oznakowanych w terenie tras, ścieżki rowerowej oraz pieszego szlaku spacerowego. Na trasach znajdują się przystanki edukacyjne z tablicami informacyjno - poglądowymi, zwracającymi uwagę na występujące w terenie osobliwości przyrody.

 

/Opracowanie na podstawie portalu http://turystyka.skar.pl//